Akran zorbalığı okul çağı çocukları arasında gerçek veya algılanan bir güç dengesizliği içeren, istenmeyen saldırgan davranışlardır. Davranış ya tekrarlanıyordur ya da zaman içinde tekrarlanma potansiyeline sahiptir. Bu davranışlar hem zorbalığa uğrayan çocukta hem de başkalarına zorbalık yapan çocukta ciddi ve kalıcı etkiler bırakabilir.
Davranışın akran zorbalığı olarak adlandırılabilmesi için saldırgan olması ve şunları içermesi gerekir:
- Güç dengesizliği: Güç sahibi çocuklar (fiziksel güç, utanç verici bilgilere erişim, popülerlik) güçlerini başka çocukları kontrol etme veya çocuklara zarar verme amacıyla kullanabilirler.
- Tekrarlama: Zorbalık davranışı birden fazla kez tekrarlanmış ya da tekrarlanma potansiyeline sahiptir.
Akran zorbalığı tehdit etme, dedikodu yayma, birine sözlü ya da fiziksel olarak saldırma, birini kasıtlı olarak gruptan dışlama gibi eylemleri içerir.
Akran Zorbalığının Türleri
Sözlü zorbalık: Kişi hakkında kötü şeyler söylemek ya da yazmak. Alay etmek, isim takmak, zarar vermekle tehdit etmek sözlü zorbalık olarak adlandırılabilir.
Sosyal/İlişkisel zorbalık: Kişinin itibarına ve ilişkilerine zarar vermeyi içerir. Bir çocuğu kasıtlı olarak dışarıda bırakmak, diğer çocuklara birisiyle arkadaş olmamalarını söylemek, birisi hakkında dedikodu yaymak, birini toplum içinde utandırmak sosyal zorbalık olarak adlandırılabilir.
Fiziksel zorbalık: Bir kişinin vücuduna ya da eşyalarına zarar vermeyi içerir. Vurmak, tekmelemek, çimdiklemek, tükürmek, ittirmek, eşyalarını almak veya kırmak, birine karşı kaba el hareketleri yapmak fiziksel zorbalık olarak adlandırılabilir.
Zorbalığa Uğrayan Çocuklarda Uyarı İşaretleri
- Açıklanamayan yaralar
- Kaybolmuş ya da zarar görmüş kıyafetler, kitaplar, eşyalar
- Sık sık baş veya mide ağrıları, hasta hissetme
- Yeme alışkanlıklarında ani değişiklikler
- Uyku problemleri (uyumada zorluk, kabus görme)
- Notların düşmesi, okula ve ödevlere karşı ilgi kaybı
- Ani arkadaş kaybı ya da sosyal durumlardan kaçınma
- Çaresizlik duyguları, benlik saygısında azalma
- Kendine zarar veren davranışlar (evden kaçmak, kendine zarar vermek, intihar hakkında konuşmak)
Zorbalık Yapan Çocuklarda Uyarı İşaretleri
- Fiziksel veya sözlü kavgalara girme
- Başkalarına zorbalık yapan arkadaşlarına sahip olma
- Açıklanamayan ekstra paraya veya yeni eşyalara sahip olma
- Sorunları için başkalarını suçlama
- Davranışlarının sorumluluğunu kabul etmeme
- Rekabetçi olmak ve popülerlikleri hakkında endişelenme
- Okulda sık sık ceza alma
Akran Zorbalığının Etkileri
Akran zorbalığı zorbalığa uğrayanların, zorbalık yapanların ve zorbalığa tanık olanların psikolojik sağlıklarını olumsuz olarak etkileyebilir.
Zorbalığa uğrayan çocuklar fiziksel, sosyal, duygusal, akademik, psikolojik sorunlar yaşayabilirler. Depresyon, kaygı, artan üzüntü ve yalnızlık duyguları, uyku ve yeme düzeninde değişiklikler deneyimleyebilirler. Bu sorunlar yetişkinlikte de devam edebilir.
Başkalarına zorbalık yapan çocuklar yetişkinlikte de şiddet içeren veya diğer riskli davranışlarda bulunabilirler. Zorbalık yapan çocukların ergenlikte ve yetişkinlikte alkol, uyuşturucu madde bağımlılığının olması, kavgalara karışması, okulu bırakması, partnerlerine karşı şiddet gösterme olasılığı daha yüksektir.
Zorbalığa şahit olan çocuklarda ise daha fazla tütün, alkol kullanımı, depresyon, anksiyete gibi psikolojik sorunlar, okuldan kaçma gibi davranışlar gözlemlenebilir.
Sonuç
Akran zorbalığı büyümenin doğal bir parçası değildir. Bu davranışlar zorbalığa uğrayan çocukta ve zorbalığı yapan çocukta olumsuz, uzun süreli etkiler bırakabilir. Gözlemlenen davranış değişiklikleri göz ardı edilmemelidir.
Elif Şimşek · Psikolog
Kaynak: stopbullying.gov